MIDDEN - DELFLAND

MIDDEN - DELFLAND
IN BEELD

  [Start] [Agenda] [Nieuws] [Plattegrond]

 

Zien en beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163

17 en 26 november 2016: Cor Nonhof van de KNNV afd. Delfland heeft in de afgelopen jaren met collega's Ton Hissink en Ton Gribnau met behulp van veel kaartmateriaal en meetgegevens het gevolg van bovengenoemde overstromingen onderzocht. Tijdens de lezing vertelde over de resultaten van deze studie. De fietsexcursie leidde door het aloude polderlandschap van de Zouteveense Polder en de Polder Noord Kethel.

Zien en Beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163

Met behulp van veel kaarten, waaronder kaarten van Kruikius en Van Liere (zie onder) en illustraties vertelde Cor over de twee overstromingen en hoe hij tot conclusies is gekomen. Op de kaarten toonde hij met contouren hoe de overstromingen in het gebied van Delfland zouden zijn binnengekomen. Op die plaatsen werd dan sediment afgezet in de vorm van een laag klei. De overstroming van 1134 zou vooral een deel van het huidige Westland en Midden-Delfland hebben bereikt; de overstroming van 1163 alleen in de buurt van Vlaardingen. Met afbeeldingen toonde Cor hoe de mens zich heeft kunnen handhaven en de woestenij wist om te vormen tot bruikbaar land, waarbij de grootste uitdaging bestond uit het onder controle krijgen en houden van het water in de polders. Het gehele rapport over de overstromingen van 1134 en 1163 is te downloaden van de KNNV website (zie onder).

Atlas van het Westland

Op 24 november 2016 was de boekpresentatie van de 'Atlas van het Westland, 10.000 jaar ruimtelijke ontwikkeling' in het gemeentekantoor van Wateringen. Peter Vos is geoloog en werkt bij kennisinstituut Deltares in Delft. Hij is in 2015 gepromoveerd op de ontwikkeling van het Nederlandse kustlandschap. Voor de Atlas van het Westland maakte hij een nieuwe reeks kaarten waaruit blijkt hoe het Westlandse landschap zich vanaf de prehistorie ontwikkeld heeft. Tijdens zijn presentatie vertelde hij hierover. In hoeverre deze kaarten de conclusies van de studie van Cor Nonhof ondersteunen, of juist tegenspreken, is vooralsnog niet duidelijk. De kaarten van Peter Vos vormden ook de basis van de interactieve Westlandkaart, die kort geleden werd gelanceerd. Op deze kaart staan op inmiddels honderden pinnen met onderliggende historische afbeeldingen en informatie. Met het kiezen uit een lijst van jaartallen kunnen oudere kaarten worden getoond.

Vervening en droogmaking

Vanaf 1550 tot ca. 1800 is in veel veenpolders van Zuid-Holland het aan de oppervlakte liggend veen verwijderd om te dienen als brandstof. Hierdoor bleven grote plassen over die vanaf 1700 tot 1900 werden drooggemaakt met windmolens. De animatie op YouTube van Willem Janssen laat dit prachtig zien. Helaas staat de Woudse Droogmakerij, weliswaar een kleine droogmakerij, er (nog) niet bij.

 

Atlas van het Westland

Zien en Beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163
Uitzicht over de Lage Abtswoudsepolder en de polder Noord Kethel, gescheiden door de Mandjeskade.

Fietsexcursie door het polderlandschap

Op de licht vriezende zaterdag 26 november ging de fietsexcursie naar het oude polderlandschap van Midden-Delfland. Onderweg wees Cor op de oude elementen in het landschap, zoals de eeuwenoude kades die ontginningsgebieden van elkaar scheiden, zoals de Zuidkade, de Mandjeskade en de Harreweg. Daar was het even zoeken naar de Bonte Paal, zoals op de kaart van Kruikius is aangegeven. Deze oude grenspaal blijkt nog steeds langs de Harreweg te staan en geeft nu de grens tussen gemeenten Midden-Delfland en Schiedam aan. Deze grens loopt bij de Schieweg langs boerderij Vijverschie, die nog juist in de gemeente Midden-Delfland ligt. De rest van de fietstocht over de Groeneweg en door de polder Noord Kethel ging door het nieuwe recreatiegebied met rietmoerassen en nog authentiek polderlandschap.

Zien en Beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163
Grenspaal de Bonte Paal waar weg en fietspad plotseling van naam veranderen.

Zien en Beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163
Nieuw aangelegd rietmoeras in de polder Noord Kethel.

Zien en Beleven: Delfland en de overstromingen van 1134 en 1163
Het fietspad langs de spoorbaan Delft-Schiedam en de authentieke verkaveling.

Kaartmateriaal en rapport


Zien en beleven: Fietsexcursie naar de Woudsepolder

29 oktober 2016: Na het theoretische verhaal over het ontstaan van Delfland en haar polders was deze zaterdag bestemd om langs en door een aantal polders te fietsen. De Woudsepolder, waar ook het kerkdorp 't Woudt ligt, is om meerdere redenen extra interessant. Tijdens een aantal tussenstops vertelde Kees Jan van Herk interessante details.

Zien en beleven: Fietsexcursie naar de Woudsepolder - 29 oktober 2016
Nabij 't Woudt staan twee informatiepalen die historische hoogten van het polderwater en de veengrond aangeven (werkelijke hoogten zijn 80 centimeter lager).

Zien en beleven: Fietsexcursie naar de Woudsepolder - 29 oktober 2016
Bij de (droge) waterberging van de Woudsepolder ging het verhaal over gemalen en wateroverlast; links achter de kade met fietspad ligt de Woudse Droogmakerij, een uitgeveend deel van de Woudsepolder waar nu veel glastuinbouw is. De waterberging wordt gebruikt als weiland door omliggende veehouders. Bij dreigende wateroverlast wordt water uit de naastliggende Zweth hier tijdelijk opgeslagen.

Zien en beleven: Fietsexcursie naar de Woudsepolder - 29 oktober 2016
De Zeven Gaten van Van Lingen (beter bekend als 'de Lierse kluizenaar') zijn zeven brede sloten op boezemniveau. Dit stukje land behoorde in de 17e en 18e eeuw bij de Buitenplaats Hofzicht. Na overlijden van Van Lingen kon het natuurgebied aangekocht worden door het Zuid-Hollands Landschap.

Zien en beleven: Fietsexcursie naar de Woudsepolder - 29 oktober 2016
Naast de Zeven Gaten ligt een pas aangelegde vispaaiplaats waarvan de werking nog niet helemaal duidelijk is.


Zien en beleven: Het ontstaan van Delfland en haar polders

13 oktober 2016. De eerste cursusavond van de vierde serie Zien en Beleven werd geleid door Kees Jan van Herk, leraar aardrijkskunde. Zijn lezing begon met geologische ontwikkeling van west Europa en het ontstaan van het landschap zoals wij nu in Nederland kennen. In het jongste tijdperk, het Holoceen, komen de mensen in het landschap en voeren zij een strijd tegen het water. De verkaveling van west Nederland en, meer specifiek, van Delfland werd geïllustreerd met herkenbare afbeeldingen.   

Kees Jan begon de cursus met een overzicht van de voor Nederland belangrijke geologische tijdperken, zoals het Carboon (waar onze steenkool werd gevormd), het Krijt (de tijd van de dinosauriërs) en het Kwartair (2,5 miljoen jaar geleden tot heden). Het grootste deel van het Kwartair wordt gevormd door het Pleistoceen, waarin zeven ijstijden plaatsvonden. Alleen tijdens het Saliën (of Glaciaal, 200.000 jaar geleden) bereikte het ijs vanuit het noorden Nederland tot aan de lijn Haarlem-Utrecht-Nijmegen. Door de gletsjers ontstonden onder andere de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug en werden ook de grote keien afgezet waarmee later de Hunnenbedden zouden worden gebouwd. De zeespiegel lag toen ca. 100 meter lager als nu.

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
De geologische tijdschaal.

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
Half Nederland was bedekt met ijs tijdens het Glaciaal.

De laatste 10.000 jaar van het Kwartair heet het Holoceen, de periode waarin de Homo Sapiens, de mens, in beeld komt. In deze periode ontstaat het west-Nederlandse landschap. De invloed van de stijgende en zich weer terugtrekkende zeespiegel (transgressie en regressie) zorgden voor de groei van veen afgewisseld door kleiafzettingen. Regelmatig brak de zee op verschillende plaatsen het gebied in en zo ontstonden de rivieren als de Gantel, de Lier, de Vlaarding en de Schie. Hier verdween het veen en in de beddingen werden zand en klei afgezet. West Nederland is lange tijd te nat geweest voor bewoning. Alleen op de strandwallen werd gewoond en ook was er al vroeg bewoning langs de oevers van veenrivieren als de Vlaarding. De Vlaardingen Cultuur dankt zijn naam hieraan. In de Romeinse tijd werd er een weg aangelegd van Naaldwijk via Wateringen en Rijswijk naar Voorburg (Forum Hadriani).

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
Kees Jan legt uit hoe het landschap van Nederland ontstond.

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
De ontginning begint; veenriviertjes komen tot ver in het gebied.

De Ontginning begint

Vanaf de twaalfde eeuw werd vanuit het grafelijke hof de systematische ontginning van de wildernis ter hand genomen en zo ontstond het slotenpatroon dat nu nog steeds aanwezig is. De aanleg van de Maasdijk in ca. 1250 zorgde voor de noodzakelijke bescherming vanuit zee. Het overtollig water werd via deels gegraven waterwegen afgevoerd naar de Maas. Maar door het droger worden van de veenpolders verdween ook het veen door blootstelling aan zuurstof (oxidatie). Het werd noodzakelijk kades om de polder aan te leggen en overtollige water weg te werken. In ca. 1411 kwam de eerste poldermolen in Delfland voor de Kerkpolder. Er zouden er velen volgen om alle polders droog te malen. De industriële revolutie zorgde voor de komst van stoomgemalen, die later vaak werden verbouwd tot dieselgemaal of een elektrisch aangedreven gemaal. Overtollig water uit de polder wordt uitgeslagen naar de boezem. Dit is een stelsel van waterwegen dat primair bestemd is voor het transport van water naar de boezemgemalen aan de Maas en de Noordzee. Maar door de bemaling dalen de polders nog sneller! Op dit moment is de daling van de veenpolders, zoals bijvoorbeeld de Zouteveense Polder, ongeveer één centimeter per jaar! Het hoogheemraadschap probeert het water in de polder, het polderpeil, zo hoog mogelijk te houden om het verschil met het boezempeil zo klein mogelijk te houden. Op dit moment is het boezempeil 43 centimeter beneden NAP.

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
Bewoning begon op de strandwallen al in de steentijd.

Voornamelijk buiten het Midden-Delflandgebied werd het laagveen vanaf ca. 1550 gebruikt als brandstof. Wat overbleef waren grote plassen die later weer werden drooggemalen. In de polders van Midden-Delfland (op de Woudse Droogmakerij na) is er geen veen gewonnen, en dit maakt deze polders zo uniek! De animatie van Willem Janssen laat de vervening en droogmaking heel mooi zien (2015); de Woudse Droogmakerij is nog een kleine omissie.

Zien en Beleven - Het ontstaan van Delfland en haar polders
De polders van Midden-Delfland op de huidige kaart.

 


Cursus ‘Midden-Delfland: Zien en Beleven’ van start in oktober 2016

Leer Midden-Delfland met andere ogen ‘lezen’

14 september 2016. Fietsend of wandelend door Midden-Delfland blijft het een gebied dat doet verwonderen. Rustig rijdend onder aan de dijk, passeren boten en bootjes hoog bovenlangs. Waarom zijn alle slootjes recht, maar is er één sloot die er haaks op staat? Hoe werkt de waterhuishouding hier? De meest bekende weidevogels als de kievit, scholekster en grutto zijn vast te herkennen. Maar hoe heten die andere bijzondere vogelsoorten die ook in het gebied te zien zijn? Oude boerderijen in de polders, allemaal verschillend van vorm, zonder de vaste stijl die voor veel gebieden zo kenmerkend is. Waarom is dat? En hoe zullen al die rare verhogingen in het verder vlakke polderlandschap ontstaan zijn?

Benieuwd naar de antwoorden hierachter? De Agrarische Natuurvereniging Vockestaert organiseert een nieuwe cursus voor al die mensen die meer willen weten over het Midden-Delfland gebied en haar geschiedenis. Speciale aandacht wordt gegeven aan het ontstaan en ontwikkelen van gebied en bewoning. Tijdens de excursies worden karakteristieke plekken in Midden-Delfland bezocht. Het cursusprogramma van Midden-Delfland Zien en Beleven wordt gepresenteerd door specialisten met passie voor het onderwerp dat zij brengen en voor het gebied. Eerder, in de periode 2010-2012, organiseerde de Agrarische Natuurvereniging Vockestaert een serie lezingen met daaraan gekoppeld excursies.

Zien en Beleven 2011

 

Programma Midden-Delfland: Zien en Beleven

Lezing Excursie Titel (Spreker)
13-10-2016 29-10-2016 Het ontstaan van Delfland en haar polders (Kees Jan van Herk)
17-11-2016 26-11-2016 Delfland voor en na de stormvloed van 1134 (Cor Nonhof)
19-01-2017 28-01-2017 De boerderijen en boerenerven van Delfland (Frits van Ooststroom)
16-02-2017 25-02-2017 Bewoonde gebieden van Delfland (Pia van Oord)
16-03-2017 25-03-2017 Delflands trekvaarten: historische vaarroutes (Jacques Moerman)
13-04-2017 15-04-2017  Over de vogels en zoogdieren Delfland (Michel Kuijpers)

Inschrijven

De kosten van deze reeks van zes lezingen en zes excursies bedragen 60 euro per persoon, inclusief koffie en thee. De cursusavonden worden gehouden op donderdag van 20.00 tot 22.00 uur, de excursies op zaterdagochtend van 10.30 tot 12.30 uur. Er is plaats voor maximaal 25 deelnemers. De kosten bedragen 60 euro per persoon, inclusief koffie en thee.

Stuur voor inschrijving een e-mail naar n.praagman@gmail.com onder vermelding van naam, adres en het aantal in te schrijven deelnemers . Na betaling van de inschrijfkosten volgt nadere informatie over de cursus, locatie en excursies. Neem voor extra informatie contact op met Niek Praagman 015 – 2563328

Zien en Beleven 2012

Bron: Persbericht 13 september ANV Vockestaert.

Bekijk ook de verslagen Zien en Beleven 2010, 2011 en 2012.

07 februari 2017